5 เนื้องอกของต่อมใต้สมอง (Pituitary adenoma)

    เนื้องอกของต่อมใต้สมอง (Pituitary adenoma)  ต่อมใต้สมอง (Pituitary gland)  เป็นส่วนเล็กๆ ของสมอง  ที่อยู่บริเวณฐานกะโหลกศีรษะ  เหนือต่อโพรงจมูก  มีหน้าที่ในการสร้างฮอร์โมนชนิดต่างๆ  เช่น ฮอร์โมนกระตุ้นการเจริญเติบโต (growth hormone)  ฮอร์โมนเพศ (FSH, LH)   ฮอร์โมนกระตุ้นต่อมน้ำนม (Prolactin)   ฮอร์โมนกระตุ้นต่อมหมวกไต (ACTH) ฮอร์โมนกระตุ้นต่อมไทรอยด์ (TSH) เป็นต้น
ต่อมใต้สมองนี้อาจจะมีความผิดปรกติกลายเป็นเนื้องอก โดยมักจะพบเนื้องอกชนิดนี้ได้ตั้งแต่ช่วงวัยรุ่นจนถึงวัยผู้ใหญ่

     อาการ เนื้องอกของต่อมใต้สมอง  อาจมีอาการแสดงออกได้หลายรูปแบบ  ขึ้นอยู่กับว่าเนื้องอกนั้นผลิตฮอร์โมนชนิดใด
     ถ้าเนื้องอกนั้นผลิตฮอร์โมนกระตุ้นต่อมน้ำนม (Prolactinoma) ในผู้หญิงจะมีอาการขาดประจำเดือน   อาจมีน้ำนมไหล  ทั้งๆที่ไม่ได้ให้นมบุตร   ส่วนผู้ชายจะมีสมรรถภาพทางเพศลดลง
     ถ้าเนื้องอกนั้นผลิตฮอร์โมนกระตุ้นการเจริญเติบโต   คนไข้ที่เป็นวัยรุ่นจะมีร่างกายสูงมากผิดปรกติ (Giantism) ส่วนคนไข้ที่เป็นผู้ใหญ่ จะมีร่างกายใหญ่โตผิดปรกติ(Acromegaly)  คือ มีมือ เท้าใหญ่  รูปร่างใบหน้าผิดปรกติ  หน้าผากยื่น  กรามใหญ่  อาจมีความดันโลหิตสูง  หรือเบาหวานร่วมด้วย
     ถ้าเนื้องอกนั้นผลิตฮอร์โมนกระตุ้นต่อมหมวกไต (Cushing’s disease) คนไข้จะมีลักษณะใบหน้า และลำตัวอ้วนกลม มีสิวขึ้น ผิวหนังบาง  มีรอยแตก  กระดูกบาง  ภูมิต้านทางโรคลดลง (Cushing’s syndrome)
     ถ้าเนื้องอกนั้นไม่ผลิตฮอร์โมนใดๆ เลย  ก็จะไม่มีอาการต่างๆ ดังกล่าวข้างต้น   แต่จะมาด้วยอาการของการขาดฮอร์โมนของต่อมใต้สมอง  เนื่องจากก้อนเนื้องอกจะไปทำลายต่อมใต้สมอง  ทำให้ต่อมใต้สมองไม่สามารถผลิตฮอร์โมนได้ (Hypopituitarism)   คนไข้จะมีอาการอ่อนเพลียง่ายผิดปรกติ  อาจมีอาการคลื่นไส้อาเจียน   หน้ามืดเป็นลม  ง่วงซึม  ทนอากาศหนาวไม่ได้   ขาดประจำเดือนหรือสมรรถภาพทางเพศลดลง    บางครั้งผู้ป่วยอาจจะมีเกลือแร่ในร่างกายผิดปรกติ  ทำให้ซึมลง  หรือชัก
     เมื่อเนื้องอกต่อมใต้สมองมีขนาดโตขึ้น  เนื้องอกจะไปกดเบียดเส้นประสาทตา  ที่อยู่ใกล้เคียงกับต่อมใต้สมอง  ทำให้ผู้ป่วยมีอาการตามัวลง  และมีลานสายตาแคบผิดปรกติ  โดยมองทางด้านข้างทั้งสองข้างไม่เห็น
     ผู้ป่วยบางรายมาพบแพทย์  เนื่องจากมีเลือดออกในก้อนเนื้องอก (Pituitary apoplexy) ทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดหัว  และตามัวลงฉับพลัน อาจมีหนังตาตก  หรือระดับความรู้สึกตัวลดน้อยลง

     ระดับความรุนแรง  เนื้องอกต่อมใต้สมองจัดว่าเป็นเนื้องอกชนิดที่ไม่ร้ายแรง  เนื้องอกมีการเจริญเติบโตช้า  ถ้าก้อนมีขนาดไม่ใหญ่มากจนเกินไปนัก  มักจะสามารถผ่าตัดรักษาให้หายขาดได้ ถึงแม้ในกรณีที่เนื้องอกมีขนาดใหญ่มาก  และทำผ่าตัดออกได้ไม่หมด  ก็มักจะควบคุมเนื้องอกส่วนที่เหลือไม่ให้โตขึ้นมาอีกได้  เป็นระยะเวลายาวนานโดยการให้ยาหรือฉายรังสี

     การรักษา มีการรักษาอยู่ 3 แบบ buy cheap cialis online ขึ้นอยู่กับชนิด  และขนาดของเนื้องอก   คือ การผ่าตัด  การให้ยาต้านฮอร์โมน  และ การฉายรังสี
     การผ่าตัด  นั้นเป็นวิธีหลักของการรักษาของเนื้องอกต่อมใต้สมองเกือบทุกชนิด ในปัจจุบันการผ่าตัดมักทำผ่านทางโพรงจมูก  โดยอาจใช้กล้องจุลทัศน์ (Microscope)  หรือใช้วิธีส่องกล้อง (Endoscope) ถ้าเนื้องอกนั้นไม่ลุกลามใหญ่โตจนเกินไปนัก   ก็มักจะสามารถผ่าตัดออกได้หมดเป็นส่วนใหญ่

     การให้ยาต้านฮอร์โมน   เป็นทางเลือกในการรักษาเนื้องอกของต่อมใต้สมองบางอย่าง  
โดยเฉพาะเนื้องอกต่อมใต้สมองชนิดที่สร้างฮอร์โมนกระตุ้นต่อมน้ำนม (Prolactinoma)   ซึ่งผู้ป่วยอาจจะสามารถกินยาต้านฮอร์โมน (Bromocriptine) แทนการผ่าตัดได้   ก้อนเนื้องอกมักจะมีขนาดเล็กลงหลังจากได้ยารวมทั้งน้ำนมที่ไหลก็จะหยุดไหล  และประจำเดือนสามารถกลับมาเป็นปรกติ   แต่ทั้งนี้ผู้ป่วยจะต้องกินยาต่อเนื่องไปเรื่อยๆ  เนื่องจากว่าเมื่อหยุดกินยาเนื้องอกก็จะโตกลับขึ้นมาใหม่  
   เนื้องอกต่อมใต้สมองชนิดที่ผลิตฮอร์โมนกระตุ้นการเจริญเติบโต  ถ้าไม่สามารถผ่าตัดออกได้หมด  หรือไม่สามารถผ่าตัดออก   จะมียาต้านฮอร์โมน(Octreotide)  ซึ่งสามารถใช้เสริม  หรือทดแทนการผ่าตัดได้ ผู้ป่วยต้องมาฉีดยาดังกล่าวเดือนละ 1-2 ครั้ง   ปัจจุบันยายังมีราคาแพงมาก  เป็นอุปสรรคที่ทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถเข้าถึงการรักษาได้

     การฉายรังสี   มักจะเลือกใช้เป็นวิธีสุดท้าย  เมื่อเนื้องอกนั้นไม่สามารถผ่าตัดออกได้หมด  และไม่สามารถใช้ยาต้านฮอร์โมนได้   โดยการฉายรังสีจากช่วยชะลอ  หรือยับยั้งไม่ให้เนื้องอกนั้นโตกลับขึ้นมาใหม่

 

 


โดย  นพ.ศรัณย์  นันทอารี    อาจารย์สาขาวิชาประสาทศัลยศาสตร์  ภาควิชาศัลยศาสตร์  คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล  สำหรับเผยแพร่สู่ประชาชนทั่วไป   ที่  www.ThaiBrainTumor.com  10 ก.พ. 2552
หมายเหตุ
- บทความนี้เขียนขึ้นเพื่อตอบสนองความตั้งใจจริงของ คุณ Admin ซึ่งเคยป่วยเป็นโรคเนื้องอกสมองและมีความประสงค์ที่ดีที่จะจัดทำ Web site ที่เป็นแหล่งข้อมูลสำหรับคนไทยที่ป่วยเป็นโรคเนื้องอกสมอง
- เนื่องจากความรู้ทางการแพทย์มีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ดังนั้นเนื้อหาในบทความนี้จึงอาจจะต้องมีการปรับปรุงแก้ไขในอนาคต รวมทั้งเนื้อหาในบทความนี้เป็นไปตามความเห็นส่วนตัวของผู้เขียนเท่านั้นซึ่งไม่ได้ดีกว่า  หรือถูกต้องกว่าความเห็นอื่นๆ ที่อาจจะแตกต่างกันออกไปแต่อย่างไร

Additional information